Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Dyffryn Dyfi a'r Biosffer

​Ffin naturiol gogledd Ceredigion yw'r afon Dyfi, sydd hefyd yn cael ei hystyried yn ffin rhwng de a gogledd Cymru. Ystlys ogleddol aber bras yr afon Dyfi yw llethrau mynyddoedd de Eryri, ac i'r dwyrain a'r de mae Mynyddoedd y Cambria. Nodwedd drawiadol glan ddeheuol yr afon yng Ngheredigion yw un o gorsydd mwyaf Prydain - Cors Fochno - cyfoethog mewn bywyd gwyllt a chwedloniaeth.

 

Cydnabyddiaeth ryngwladol fel Biosffer

Mae dalgylch yr afon Dyfi yn unigryw yng Nghymru gan ei bod wedi ei hadnabod gan y Cenhedloedd Unedig fel Biosffer am ei hamrywiaeth o dirweddau a bywyd gwyllt , ei hiaith a'i diwylliant, ac ymdrechion ei chymunedau i ofalu am, cynnal a datblygu bioamrywiaeth yr ardal mewn cydbwysedd a'r defnydd cynaladwy o'i hadnoddau.

Cydnabyddwyd yr ardal fel Biosffer yn ol yn y 70au pan oedd Canolfan y Dechnoleg Amgen, a sefydlwyd mewn hen chwarel yn Ceinws ger Machynlleth yn ardal y Biosffer, yn blaenaru ar ddatblygu dulliau amgen o gynghyrchu ynni adnewyddiaddwy, adeiladu tai a chynhyrchu bwyd. Heddiw, mae'r ardal yn cynnwys tref Aberystwyth, ble mae'r Brifysgol yn arwain ar astudio newid hinsawdd a chynaladwyedd.

Yng Nheredigion, mae Biosffer Dyfi yn ymestyn o aber afon Dyfi i Aberystwyth gan gynnwys cymunedau y Borth, Ynyslas, Talybont a Ffwrnais. Mae Cors Fochno yn warchodfa natur sy'n gartref i bob math o greaduriaid diddorol ac anghyffredin, tra bo twyni mwyaf Cymru i'w darganfod yn Ynyslas. Un o ryfeddodau'r gaeaf yw'r goedwig hynafol ddaw i'r golwg pan mae'r llanw ar drai ac mae gwarchodfa adar yr RSPB yn lle arbennig i weld adar y gwlyptiroedd yn y gaeaf . Gerllaw mae canolfan yr ymddiriedolaeth bywyd gwyllt lle gallwch wylio'r gweilch sy'n dod i'r ardal i nythu bob haf.

Cyhoeddodd wasg Y Lolfa, sydd yn ardal y Biosffer yn Nhalybont waith yr athronydd-economegydd, Leopold Kohr, a fathodd y dywediad ‘small is beautiful’.​​​​

Mu'r bardd RS Thomas, yn byw yn Eglwysfach pan oedd yn rheithor ar yr eglwys yno. Roedd yn adarwr brwdfrydig, a byddai'n mwynhau byd natur bwlyptiroedd aber y Dyfi, a choedwigoedd llethrau'r dyffryn.

Pentref sy'n borth i'r Biosffer a Mynyddoedd y Cambria yw Talybont, a ddatblygodd gyda’r diwydiant mwyngloddio a melinau gwlan ar yr afon Leri. Mae Ffwrnais Dyfi a'r rhaeadrau ar afon Einion yn dyst i dreftadaeth ddiwydiannol yr ardal ac i sut y gall diwydiant a natur gyd-fodoli.

Bywyd Gwyllt Biosffer Dyfi

Un o nodweddion naturiol mwyaf trawiadol ardal aber afon Dyfi yw ehangder Cors Fochno sydd yn ardalcadwraeth arbennig, ynghyd a thwyni tywod Ynyslas gerllaw.

Ymwelwch a gwarchodfa'r RSPB yn Ynyshir unrhyw adeg o'r flwyddyn i fwynhau bywyd gwyllt gwlyptiroedd a choedwig - treuliodd tim rhaglen BBC Springwatch ddau wanwyn yn y warchodfa yn 2012 a 2013.

Gerllaw mae arsyllfa Dyfi lle gallwch wylio gweilch yn eu cynefin- enw arall arnynt sy'n eu disgrifio i'r dim yw eryrod y mor.

O fewn tafliad carreg mae tirwedd hollol wahanol i'w ddarganfod ar hyd traeth a thwyni tywod Ynyslas - y twyni mwyaf yng Nghymru. Serch hynny mae'n hawdd tramwyo'r twyni ar hyd rhwydwath llwybrau pren pwrpasol sy'n rhwydwaith gyfleus o'r ganolfan ymwelwyr.​​​