Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Cyforgors a rhos

Cyforgors a rhos

Llenwir rhan uchaf dyffryn yr afon Teifi rhwng Tregaron a Phontrydfendigad gan dair cors sy’n ymestyn dros 2,000 o erwau, ac a’i handweinir fel Cors Caron. Dyma engrheifft o gyforgors fawn heb ei hail ym Mrhydain. Datblygodd y mawndir dros 12,000 mlynedd, ac fe’i cydnabyddir yn rhyngwladol fel gwarchodfa gwlyptir arwyddocaol.

 

Fe adweinir y mawndir fel Cors Goch Glanteifi hefyd – adlewyrchiad o’r wawr goch nodweddiadol o lystrfiant y gwlyptir – hesg, migwyn, blodau meindlws llafn y bladur, a chwys yr haul – y planhigyn rhyfedol sy’n cael maeth drwy ddal pryfed. Ynghyd a phlanhigion eraill, dyma sail y gronfa ddofn o fawn sydd wedi datblygu dros y canrifoedd i ffurfio cromenni bas sydd dal i dyfu tu cefn i farian rhewlifol mae’r afon Teifi wedi rhwygo llwybr trwyddi.

Ar gyrion Cors Caron, ar dir fferm Maesllyn mae llyn sy’n deillio o oes y rhew, pan doddodd talpyn enfawr o rew, unwaith roedd y prif rewlif wedi cilio. Gellir ei weld yn hawdd o lwybr Ystwyth, sy’n dilyn trywydd yr hen reilffordd.

Gallwch weld pob math o blanhigion diddorol – tegeiriannau, talfedel neu lysiau’r angel, llugaeron, yn ogystal a phlanhigion sy’n arnofio ar y dŵr fel crafanc y fran, bidoglys y dŵr a llyriad y dŵr. Dyma gynefin ardderchog i weld gloynod, gwas y neidr a mursenod. Byddwch yn barod i weld anifeiliad swil y gors, fel dyfrgwn, ffwlbartiaid a llygod y dŵr, a gwrandewch am gri’r ehedydd a phibydd y waun. Yn y gaeaf daw elyrch y gogledd i orffwys yma, ac fe welwyd eryr euraid ifanc yn yr ardal yn ddiweddar hefyd.

Gwelir olion dyn ar y gors hefyd – o byllau lle torrwyd mawn tan ganol yr 20fed ganrif, i drac rheilffordd cwmni Manchester- Milford, a osodwyd ar sail o fyrnau gwlan, ac sydd bellach yn lwybr beicio Ystwyth.

Yn achlysurol mae Cors Caron yn rhannu ambell gyfrinach ryfeddol, fel y corff cynhanesyddol a ddarganfuwyd gan dorrwr mawn yn y 19eg ganrif.Dathlwch Ddiwrnod Rhygwladol y Gors

Beth am ddod a’ch welingtyns a dathlu diwrnod rhyngwladol y gors yng Ngheredigion! Ond 'does dim rhaid gwlychu’ch traed – mae llwybrau pren yn eich arwain i ganol Cors Caron lle gallwch fwynhau awyrgylch unigryw’r tirwedd. Mae llwybrau pren ar draws Cors Fochno ar lawr gwlad yr arfordir ger Y Borth. Holwch am deithiau tywys wardeniaid Gwarchodfa Dyfi Ynyslas, neu warchodfa adar Ynyshir.

 

Mae Cors Fochno a Cors Caron yn engrheifftiau o gyforgors fawn heb eu hail ym Mrhydain. Mae'r tair ardal o gyforgors yn ymestyn bron i 2,000 cyfer ar draws rhan uchaf dyffryn y Teifi rhwng Tregaron a Phontrhydfendigaid. Maent wedi datblygu dros 12000 mlynedd, ac yn dal i dyfu.