Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Ceredigion Dylan Thomas

Bu’r llenor Cymreig, Dylan Thomas, awdur ‘Under Milk Wood’ yn byw yn ardal y Cei Newydd am gyfnod byr ond cynhyrchiol dros ben yn y 1940au. Ysbrydolwyd y ‘ddrama i leisia’ enwog gan gan storïau, cymeriadau a lleoliadau ardal y Cei Newydd a Cheredigion. Cyfieithwyd ‘Under Milk Wood’ i’r Gymraeg fel ‘Dan y Wenallt ‘gan y prifardd Jim Parc Nest.

(Llun o Dylan a Caitlin Thomas trwy garedigrwydd Jeff Towns)

Ceredigion Dylan Thomas

Roedd Dylan Thomas wedi bwrw’i wreiddiau’n ddwfn yng nghefn gwlad Ceredigion, ac yma y deuai i fwynhau tawelwch yr arfordir ymhell o brysurdeb Llundain,, i gasglu straeon gwerin a gwylio cymeriadau.

Bu’n byw mewn sawl lle yn y sir o bryd i’w gilydd, yn fwyaf adnabyddus yn y Cei Newydd, ond hefyd yn Nyffryn Aeron a Thalgarreg. Er na fu’n aros yma’n hir, roedd Ceredigion yn amlwg yn ysbrydoliaeth iddo – cyfansoddodd tua phymtheg o’r cerddi yn ei gasgliad ‘Deaths and Entrances’ tra yng Ngheredigion.

Mae ‘Quite Early One Morning’, cerdd rydd a gyfansoddodd yn y Cei Newydd, yn sôn am fynd am dro uwchlaw’r clogwyni wrth i’r pentref ddeffro yn y bore. Credir bod Dylan gyda’r gerdd hon wedi gosod y patrwm ar gyfer ei waith enwocaf, 'Dan y Wenallt’. Dilynodd yr awen i Lanina, nid nepell o'r Cei, a dod o hyd i’r eglwys a beddau hen forwyr coll. Fe welwch lawer yn debyg rhwng y pentref yn y ddrama honno, Llaregyb, a phobl y Cei Newydd a’r llefydd o amgylch y dref – ewch ar gwch allan i’r bae a bwrw golwg ar y rhesi serth o dai, a gallwch ddychmygu Captain Cat yn synfyfyrio am forwyr wedi boddi a môr-forynion, a chofio geiriau’r Parchedig Eli Jenkins yn ei weddi. Dywed rhai mai’r ysbrydoliaeth ar gyfer y cymeriad hwn oedd hen ewythr Dylan Thomas, sef y bardd, pregethwr Undodaidd ac ymgyrchydd radicalaidd, William Thomas – Gwilym Marles, yn ôl ei enw barddol.

Bu Dylan Thomas yn byw yma ac acw yn ystod y rhyfel, a rhwng 1941 a 1943 bu’n aros ym Mhlas y Gelli yn Nhalsarn yn Nyffryn Aeron, gyda theulu Vera Killick, un o'i gyfeillion o'i blentyndod.  Yma y cyfansoddodd y cerddi  'A Winter's Tale’ ac 'In Country Sleep'. Y berthynas rhwng Dylan a Caitlin Thomas a William a Vera Killick oedd dan sylw yn y ffilm 'The Edge of Love' gyda Mathew Rhys, Sienna Miller a Keira Knightley, a ffilmiwyd yn y Cei Newydd a Llanbedr Pont Steffan.  Yn Llanbed safodd William Killick ei brawf a'i gael yn ddieuog o geisio saethu ei gyfaill, Dylan.

Gallwch ddarllen am gysylltiadau Dylan â Cheredigion yng nghyfrolau David Thomas, 'Dylan Thomas Trail' a 'A farm, two mansions and a bungalow’ sydd ar werth yng Nghanolfannau Croeso Ceredigion a siopau llyfrau lleol. Mae gwefan discoverdylanthomas.com​ yn cyflwyno ei waith a'i fywyd yng Nghymru a thu hwnt.  

Defnyddiwch ein llyfryn tywys i ddarganfod trywydd Dylan yn y Cei Newydd a Cheredigon, ac ewch a chopi o Dan y Wenallt a chyfrol o'i gerddi dan eich cesail i wneud y gorau o naws y lleoliadau a'u hysbrydolodd.