Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Henry Richard 'Apostol Heddwch'

​Pregethwr anghudffurfiol oedd Henry Richard a ddaeth yn adnabyddus yn rhygwladol fel ‘Yr Apostol Heddwch’.  Gwrthwynebai Henry Richard ryfel am resymau moesol a chrefyddol, gan ddatgan y byddai ‘terfyn ar ryfel yn dod o argyhoeddiad pobl yn hytrach na pholisiau cabinet a senedd’.

JBAX2921a.JPG

Henry Richard

Ganwyd Henry Richard yn Nhergaron yn 1812 yn fab i bregethwr ac fe’i addysgwyd yn Llangeitho a Llundain.

Yn 1848 fe'i apwyntwyd yn Ysgrifennydd y ‘Peace Society’, rhagflaenydd i Gyngrhair y Cenhedloedd a’r Cenhedloedd Unedig.

Roedd hefyd yn ymgyrchydd dros ddod â chaethwasiaeth i ben, yn blaenaru mewn addysg, ac yn is Ganghellor cyntaf Coleg Prifysgol Caerdydd.

Etholwyd Henry Richard yn Aelod Seneddol dros Ferthyr Tydfil, lle roedd llawer o ddynion Ceredigion wedi ymfudo i chwilio am waith yn y pyllau glo. Byddai Henry hefyd yn siarad yn daer ar faterion Cymreig yn y Senedd, gan achosi iddo gael ei alw'n 'Aelod dros Gymru'.

Tad Henry oedd y Parchedig Ebenezer Richard a adeiladodd gapel yn Soar y Mynydd yn 1822 i wasanaethu ffermwyr yr ardal a phorthmyn a deithiau heibio ar eu ffordd i farchnadoedd Lleogr. Mae’n fangre dawel sydd wedi ysbrydoli artistiaid a gwladweinwyr.

Saif cofeb Henry Richard ar sgwâr Tregaron, o flaen gwesty’r Talbot. Oddi yma, mae’n daith 10 millitir hyfryd i Soar y Mynydd, yng nghalon Mynyddoedd Cambria.