Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Swagman Awstralia

Roedd Joseph Jenkins yn ffermwr blaengar a llwyddianus yn ardal Tregaron. Roedd yn weithgar yn ei gymuned a bu’n llwyddianus yn goresgyn y broblem o gael y rheilffordd dros dir corsiog Cors Caron drwy ddefnyddio byrnau gwlân fel sylfaen i’r trac.

Joseph Jenkins

Ond yn Rhagfyr 1868, yn hanner cant oed, cododd ei bac yn ddisymwth a gadael ei fferm, ei deulu a’i gymuned a theithio i Awstralia. Treuliodd y chwarter canrif nesaf yno yn llafurio fel 'swagman' o gwmpas talaith Victoria a gan ei fod yn ddyn llythrennog, aeth ati i ymgyrchu dros hawliau ei gydweithwyr.

Bu Joseph Jenkins yn cadw dyddiadur trwy gydol ei oes a mwynheuai ysgrifennu barddoniaeth. Tra yn Awstralia roedd yn llythyru’n gyson gyda'i frawd, ar ffurf cerdd yn aml. Bellach mae’r dyddiaduron a gadwai yn ystod ei arhosiad yn Awstralia yn gofnod unigryw a gwerthfawr o hanes cymdeithasol Awstralia oes Victoria.

Mae modd dilyn llwybr rheilffordd Manchester - Milford ar draws Cors Caron – nawr yn rhan o lwybr beicio Ystwyth rhwng Tregaron ac Aberystwyth.

Roedd Joseph Jenkins yn Undodwr. Gallwch ymweld â lleoliadau yn ne Ceredigion ar lwybr y Smotyn Du, a gweld bedd Joseph Jenkins ym mynwent Capel y Groes ger Llanwnnen.

Darllenwch ei hanes yn y llyfr 'Rhwng dau fyd - Swagman o Geredigion' gan Bethan Phillips.