Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Ymfudwyr i America

Roedd amgylchiadau bywyd caled Ceredigion y 19fed ganrif yn cyflyrru teuluoedd i wneud dewisiadau anodd. Penderfynodd rhai i ymfudo a hwyliodd llawer o Geredigion ar longau o Aberteifi​ i daleithau Quebec a New Brunswick yng Nghanada, tra gadawodd eraill o’r Cei Newydd ac Aberaeron, gan deithio trwy Lerpwl. Gadawodd chwe theulu o ardal Cilcennin yn 1818 ac erbyn 1850 roedd cymaint â thair mil o bobl wedi eu dilyn i’r Unol Daleithau, llawer ohonynt yn ymgartrefu yn ardaloedd Gallia a Jackson yn nhalaith Ohio.

JBAX9659.JPG

Pobl Ceredigion, Pobl America

Roedd Evan Rowland Jones o Dregaron yn un o’r llu o Geredigion a ymfudodd i Ogledd America a dechreuodd ymhel â gwleidyddiaeth yn fuan wedi cyrraedd Wisconsin ym 1855.

Roedd Jones yn daer yn erbyn caethwasiaeth ac yn gefnogwr brwd i Abraham Lincoln gan ymladd ym mwrydrau Williamsburg a Gettysburg.  Yn 1880 cyhoeddodd lawlyfr i’r Unol Daleithau, ‘The Emigrant’s Friend’.  Yn ddiweddarach fe’i apwyntwyd yn is-genad i Newcastle upon Tyne, ac yna dychwelodd i Gymru i fod yn aelod seneddol dros y Rhyddfrydwyr yng Nghaerfyrddin am gyfnod byr.  Wedi hynny, bu’n newyddiadurwr a sefydlodd y cylchgrawn busnes ‘Shipping World’.

Roedd Joseph E Davies yn berthynas i Evan Rowland Jones. Roedd yn gyfreithiwr rhyngwladol llwyddiannus a bu’n llysgennad i Rwsia ar ran yr Unol Daleithau ac yn ymgynghorydd i’r Arlywydd Truman yn nhrafodaethau Potsdam ym 1945.  Er iddo elwa’n fawr o gyfleon alltudiaeth, nid anghofiodd ei wreiddiau Cymreig, gan enwi ei ystad enfawr yn Washington DC ar ôl tref enedigol ei dad, sef Tregaron. Portreadwyd ei brofiad fel llysgennad gan Walter Huston yn y ffilm ‘Mission to Moscow’.