Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Pererinion a Thywysogion

Mae treftadaeth grefyddol Ceredigion yn gyfoethog iawn gyda llefydd diddorol i’w canfod o ddyddiau cynharaf Cristionogaeth i ddiwygiadau’r 18fed ac 20fed ganrif.

Ystrad Fflur a'r Sistersiad yng Ngheredigon

Mae Ystrad Fflur yn fangre arbennig iawn. Mae'r enw ei hun yn cyfleu lleoliad hyfryd mewn dyffryn braf, ac yma daeth y Sistersiaid i sefydlu abaty, i fagu defaid  ac i fwyngloddio yn ogystal a chynnal canolfan ddiwylliannol bwysig, lle ysgrifennwyd hanes tywysogion Cymru, a chofnodi ein chwedlau. 

Er ei hanes tymhestodg, gyda brenhinoedd Lloegr yn gwneud eu gorau i oresgyn tywysogion ac ysbryd annibynnol y Cymru, mae elfennau pwysig o Ystrad Fflur wedi parhau trwy'r oesoedd - y llawysgrifau yng ngofal Llyfrgell Genedlaethol Cymru, llle gellir gweld Cwpan Nantoes hefyd, ac adddurniadau adeiladwaith yr abaty yn y porth godidog, a manyldeb cain teils llawr addurneiedig. Sylwch ar ddail derw, dreigiau, ac yn un dangos dyn yn edmygu ei hunan mewn drych - rhybydd yn erbyn gormod o falchder efallai?

mae archeolegwyr, gyda thechnegau newydd, yn arganfod fwyfwy am Ystrad Fflur a bywyd y mynachod a phobl leyg yr abaty. mae cyfle i chithau ymuno mewn teithiau tywys, cloddio ar safle  gyda archeologwyr  Ymddiriedolaeth Ystrad Fflur  a chyfrannu at ddadorchudio hanes cyfoethog un o leoliadau hanesyddol pwysicaf Cymru. 



Llwybrau'r Pererinion

Yn ôl traddodiad, ganwyd a magwyd Dewi Sant​ yma yng Ngheredigion. Dywedir iddo ddysgu nofio yn nyfroedd Bae Ceredigion a derbyniodd ei addysg yn Henfynyw, ger Aberaeron.  Mae Ceredigion hefyd ar lwybr y pererinion i Dŷ Ddewi o’r gogledd a’r dwyrain, gyda phererinion yn torri’r daith yn eglwysi’r Mwnt a Phenbryn ar y ffordd. Ceir yr arysgrif 'CORBALENGI IACIT ORDOVS' ar garreg ger Penbryn sy’n cofnodi man gorffwys aelod o lwyth yr Ordofviciaid o ogledd Cymru.



​Gallwch ddarganfaod llwybrau'r Sistersiaid​ ar draws Cymru, a gallwch hefyd ymuno a phererindod i Ystrad Fflur a Thyddewi. Mae yma eglwysi a adeiladwyd ar safleoedd cyn Cristnogol gyda’u mynwentydd crwn yn dyst o’r cyfnod - chwiliwch am eglwys Llanwenog yn nyffryn Teifi, eglwys Pontsian yn nyffryn Clettwr, Ysbyty Cynfyn ger Pontarfynach a Mwnt a Phenbryn ar yr arfordir.

Mae nifer o gerrig arysgrifeidig ar draws Ceredigion. Ceir carreg o oes y Llychlynwyr yn Eglwys Dewi Sant, Llanddewi Aberaeth a cherrig ogham ym muriau eglwysi Llandysul a Thregaron.  Ceir cerrig cain hefyd yn Silian, ger Llanbedr Pont Steffan, Llanddewi Brefi, Gwnws ger Pontrhydfendigaid a Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth.

Roedd Llanbadarn Fawr, fel Abaty Ystrad Fflur, yn safle bwysig o ran dysg. Copïwyd llawysgrifau yno gan y mynachod a gellir eu gweld heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Un o noddwyr Abaty Ystrad Fflur oedd yr Arglwydd Rhys o’r Deheubarth a gynhaliodd yr eisteddfod gyntaf yng nghastell Aberteifi yn 1176. Chwiliwch am gloddfeydd archaeolegol yn Ystrad Fflur lle, 500 mlynedd ar ôl diddymu’r mynachlogydd gan Harri’r VIII, mae gwir faint a chyfoeth yr abaty yn awr yn dod i’r amlwg. ​